de Pelmolen Ter Horst Rijssen: het oude ambacht ”olieslaan” wordt op 19 april 2024 bijgeschreven in de inventaris van het Immaterieel Erfgoed Nederland

Het ambacht olieslaan bestaat al lang, het eerste gilde voor molenaars en olieslagers is al vóór 1629 opgericht. Oliemolens waren destijds industriemolens, in bijna 1000 oliemolens verwerkten olieslagers jaarlijks 100 à 200 ton zaden. Men werkte in het seizoen dag en nacht in shifts van soms wel 16 uren. Er werd zowel zaad van vlas-(lijn-), kool-, raap- en hennepzaad vermalen en geperst als van onder andere beuken- en walnoten.

Vanaf 1850 ging men olie produceren in fabrieken waarin stoommachines hydraulische persen aandreven. Zo verdween het ambacht bijna volledig. Dankzij individuen, maatschappelijke organisaties en overheden zijn er zowel oliemolens als kennis en vaardigheden rond het ambacht behouden gebleven.

Vandaag de dag wordt het ambacht op dezelfde wijze als vroeger door enthousiaste vrijwilligers beoefend. Wel is er tegenwoordig meer aandacht voor veiligheidseisen en gehoorbescherming, vroeger werden de olieslagers nogal eens ‘lawaaidoof’.

Olieslaan – Immaterieel Erfgoed Nederland
Bezoek de oliemolens van Nederland
In Nederland zijn nog 20 oliemolens in werking die soms door beroepsmolenaars, maar veelal door vrijwilligers in stand en beheerd worden. De opgenomen wind- en watermolens in deze website vindt je de gelijknamige items in het menu boven aan de website.

Kom eens bij de molens kijken en laat je verbazen over de vaak prachtige omgeving, de bouw, de techniek en het verhaal van de molenaars en olieslagers over hun molen en eeuwen oude beroep.

Het Proces
Het proces van olieslaan begint met grondstoffen als vlaszaad, lijnzaad of noten, en met een oliemolen die in beweging komt. Wordt de molen door wind aangedreven, dan draait de molenaar deze aan, betreft het een watermolen dan doet de olieslager dat zelf. Hiermee komen twee grote ronde stenen in de molen, de kantstenen, in beweging die over een metalen plateau rollen. Daaronder maalt de olieslager de gekozen grondstof fijn totdat er meel over blijft. Dit meel wordt op een verwarmde plaat tot ongeveer 50 graden opgewarmd en rond gemixt. Door de warmte kan de olie uit het meel vrijkomen. Het warme meel wordt vervolgens in zakken gestort die tussen persmatten worden geplaatst en op deze volle zakken oefent men druk uit met behulp van heipalen en wiggen. Zo komt er olie tevoorschijn en kan deze worden opgevangen. In de uitgeperste zakken blijft het restproduct over: de ‘koeken’. Deze worden ofwel direct gedroogd tot veevoer, of ze worden opnieuw tot meel gestampt en geperst. Ook hier is het eindproduct een koek.

Olieslaan in een water- of windmolen is een duurzaam ambacht. De olie en restproducten worden op vrijwel energie neutrale wijze geproduceerd en er blijft geen afval over.

De olie is inzetbaar als basis voor zeep en verf. Innovatieve producten die uit de olie voortkomen zijn natuleum, een milieuvriendelijk carboleum, en hardhoutolie.

Sommige molens produceren de lijnolie dusdanig dat deze ook voor menselijke consumptie geschikt is.

Beoefenaars en betrokkenen
Tegenwoordig is er een groep vrijwillige olieslagers die in de nog 19 operationele wind- en watermolens in Nederland olieslaan. De vrijwillige olieslagers ervoor dat het ambacht in stand wordt gehouden en wordt doorgegeven aan een nieuwe generatie. Als er olie wordt geslagen is publiek van harte welkom. Ze kan een rondleiding krijgen waarbij een vrijwilliger het proces van olieslaan toelicht.

Elke oliemolen heeft zijn eigen interne opleiding, die redelijk vlot is te volgen. De vrijwillige olieslagers waarderen het ambacht onder andere omdat het plaatsvindt in een monument – een historische molen in beweging – en omdat je in één middag van grondstof tot product komt: aan het einde van een shift is er olie en/of lijnoliekoeken/lijnmeel.

 

Pelmolen Ter Horst in Rijssen:

Bij De Pelmolen zijn er diverse producten te koop. Naast souvenirs zoals ansichtkaarten verkoopt de molen haar eigen ambachtelijke lijnolie en lijnkoeken. Ook verkoopt de molen meelproducten zoals pannenkoekmeel en kruidkoekmix van andere molens uit de omgeving. Met de koop van producten en betaling van de entree ondersteunt u het onderhoud van de molen.

Nieuw: Pelmolenkoekmix! Ingrediënten: tarwebloem, suiker, rozijnen, kaneelsuiker, bakpoeder en havervlokken.

Lijnzaad komt van de vlasplant waar men ook onder andere linnen van maakt. Uit lijnzaad wordt op ambachtelijke wijze olie gewonnen. Als het waait bent u van harte welkom om het olieslaan mee te maken. De medische lijnolie is goedgekeurd door TNO en uitermate geschikt voor consumptie. Deze lijnolie is rijk aan omega-3-vetzuren, die goed zijn tegen en ter voorkoming van hart- en vaatziekten.

De ambachtelijke lijnzaadolie is verpakt in donkere flesjes en moet gekoeld worden bewaard. De olie is ook telefonisch te bestellen tijdens openingstijden (zie contact) op 0548 – 549 382 en kan per post worden bezorgd.

De lijnolie kan voor diverse doeleinden worden gebruikt, zoals voor medische doeleinden maar ook voor in (olie)verf, groene zeep, om te impregneren en voor het vernissen van hout. De gewone geslagen lijnolie wordt gebruikt voor verf en voor het onderhoud van bijvoorbeeld (hard)hout, tuinmeubels, natuursteen, kunststof (bijvoorbeeld van een auto) en als beschermlaag van ijzer. Dieren, bijvoorbeeld paarden krijgen er een glanzende vacht van.

Na het olieslaan blijft er een stevige lijn(zaad)koek over, geschikt als bijvoer voor dieren. Deze is als lijnkoek of als lijnmeel te koop.

Graag tot ziens in Pelmolen Ter Horst!

filmpje De Parels van Rijssen

In onderstaand filmpje maak je kennis met de toeristische attracties van Rijssen, de 5 ”Iconen” :
de Pelmolen; de Zomp; het Leemspoor; de Rijssense Musea in Havezate De Oosterhof en het Parkgebouw.

Full Movie:

Korte introductie (Narrow casting) :

Intro

Leemspoor

Rijssense Musea

Pelmolen

Zomp

Parkgebouw

Outro

 

Stichting Enterse Zomp investeert vier ton in nieuw botenhuis en nieuwe zomp

Maquette van het nieuwe botenhuis.
Maquette van het nieuwe botenhuis. RSEZ

Stichting investeert vier ton in nieuw botenhuis en nieuwe zomp

RIJSSEN – De nieuwe Regt door Zee voor Rijssen ligt grotendeels klaar op ‘n Waarf in Enter. Het hout glanst je tegemoet, de meterslange mast ligt gestreken de boot. “Dit jaar vaart de boot bij Rijssen op de Regge”, zegt Herman ter Avest, voorzitter van de Regionale Stichting Enterse Zomp.

In het haventje bij de Pelmolen ligt straks niet alleen een nieuwe zomp, maar wordt naar verwachting dit najaar ook een begin gemaakt met de bouw van een nieuw botenhuis.

Nieuw botenhuis
Gerhard Nijhoff, architect en zompschipper, maakte het schetsontwerp voor en de maquette van het nieuwe botenhuis. ”Het ontwerp sluit aan bij de bouwstijl van de Pelmolen”, aldus Ter Avest. Het nieuwe botenhuis wordt ook een iets groter dan de huidige botenloods. “Nu moet de zomp aan dezelfde kant in- en uit varen. In de nieuwe situatie kan de zomp door het botenhuis varen, de ene kant erin, de andere kant er weer uit. Dat is makkelijker.”

In het nieuwe botenhuis komt een kleine ruimte voor de schippers, waar ze koffie kunnen drinken. Er komt ook een invalidentoilet. “Een wens van de stichting is om in het botenhuis een hijsinstallatie aan te brengen, zodat we mensen met rolstoel en al in de zomp kunnen takelen.” Naast meer ruimte voor de zomp komt in het botenhuis ook een ligplaats voor een sloep.

Enterse Zomp investeert vier ton
De gemeente Rijssen-Holten wil het bekken breder maken, en neemt de aanleg van nutsvoorzieningen en de bestrating voor haar rekening. De Regionale Stichting Enterse Zomp hoest twee ton op voor het nieuwe botenhuis en legt daarnaast, zonder enige vorm van subsidie, een nieuwe zomp neer in Rijssen. “Die zomp vertegenwoordigt een waarde van ruim twee ton”, geeft de voorzitter aan.

De eerste Regt door Zee is gebouwd in Giethoorn, in 1985 en werd een jaar later in de vaart gebracht. De boot is nu 38 jaar oud en aan haar eind. “De zomp werd op een gegeven moment lek, en dat is ontstaan doordat ze 12 jaar in de open lucht heeft gelegen.” De botenloods bij de Pelmolen werd pas in 1998 gebouwd. “Zo’n zomp kan heel erg slecht tegen regenwater; de boot heeft dat niet overleefd. We varen nu met een boot, die nog wel een houten ombouw heeft, maar waar voor nood een stalen om gezet is.”

De stichting begon zo’n vier jaar geleden met het bouwen van een zomp ter vervanging van de huidige zomp in Rijssen. “Maar toen kwam de stichting Vechtzomp Dalfsen, die graag een zomp op de Vecht wilde en vroeg of de boot te koop was. We hebben de boot voor 185.000 euro verkocht. Dat was vier jaar geleden; als je kijkt naar de gestegen prijzen van hout en materiaal komt een nieuwe zomp nu op rond de 200.000 euro.”
De opbrengst van de zomp voor Dalfsen is gebruikt voor het nieuwe Ontdek- en Doecentrum bij de Waarf, voor een onderhoudsschuur en de ruimte voor de houtopslag.

‘Geen botenhuis, geen zomp’
Alleen moesten de vrijwilligers weer aan de slag voor een nieuwe zomp voor Rijssen. Die zomp ligt nu bijna klaar. Het hout zit strak in de lak. De dieselmotor is vervangen. “Je wilt niet meer met een dieselmotor varen op de Regge. De zomp wordt nu aangedreven met moderne lithium accu’s.”
Waarschijnlijk wordt de nieuwe Regt door Zee in mei naar Rijssen getransporteerd. “We proberen het oude botenhuis nog een beetje aan te passen, zodat de nieuwe zomp er tijdelijk in kan. We gaan géén zomp in Rijssen leggen, als er géén botenhuis is.”

De stichting is voor de nieuwbouw van het botenhuis bezig om met de gemeente de bestemmingsplanprocedure op te starten. “We gaan ervan uit dat er niet zoveel bezwaren zullen komen. We hopen dat we dit jaar nog aan het bouwen komen, maar dat wordt dan wel najaar.” Ter Avest schat de bouwtijd op vier maanden.

Oorsprong transport
De komende tijd wil het bestuur van de stichting nog sponsoren benaderen, met name uit de transportwereld. “De oorsprong van het transport in Rijssen ligt bij de zomp. In de vrachtschuiten werd toen onder andere jute vervoerd en werden grondstoffen voor de jute aangevoerd.” Maar ook dakpannen, klompen, hammen en hout werden door de vrachtschuiten naar steden als Kampen, Zwolle en Deventer gebracht. De voorzitter heeft de Stichting Enterse Zomp, als cultureel erfgoed, inmiddels ook aangemeld als kandidaat voor de opbrengst van de Haringparty.

Op 'n Waarf in Enter ligt de tweede Regt door Zee klaar.

 

Keuklkoare weer als nieuw!

Kueklkoare van Karel Schönfeld Wichers in oude glorie hersteld

RIJSSEN – Vijftien jaar geleden werden ze eigenaar van een oude Kueklkoare, rijp voor de sloop, opgeborgen in een vervallen schuurtje. Arend ten Brinke, Lense Bakker en Bram Bruggink onthullen zaterdagmiddag, samen met Jaap Schönfeld Wichers en Mia Nijland (van BootnJan) de compleet gerenoveerde Kueklkoare.

De onthulling vindt plaats bij het Rijssens Museum aan de Kasteellaan. Vooraf is er in ’n Koffiehook een presentatie over de renovatie. De belangstelling is groot. En 30 september is een bijzondere dag, weet Arend ten Brinke. “De eerste dag van de ingebruikname van de Kueklkoare was 30 september 1955. Heel toevallig; daar wisten we niets van. Tieme Bakker kwam daar vrijdag mee.”

Ten Brinke schetst aan de hand van een filmpje de renovatie. De Kueklkoare werd helemaal uit elkaar gehaald en per deel aangepakt. “Van 5-jarenplan, werd het een 10-jarenplan en vervolgens een 15-jarenplan.” Het herstel had veel voeten in de aarde: voor meerdere technische problemen moesten oplossingen gevonden worden, en die werden gevonden. Delen van de koare werden ondergebracht bij Rijssense ondernemers. Dat dit bijzondere voertuig hersteld kon worden in haar oude glorie is mede mogelijk gemaakt door sponsoren. Ten Brinke haalde tot diep in Frankrijk passende en originele onderdelen vandaan.

Rijdend stuk Rijssense historie
Dan is het tijd voor de onthulling. Dat gebeurt door de drie eigenaren, bijgestaan door de zoon van Belcampo, Jaap Schönfeld Wichers en Mia Nijland. Er verschijnt een subliem mooie wagen, gerestaureerd in originele staat. In de Kueklkoare zijn tal van bijzonderheden verwerkt door Karel. De kastjes, de gotische boograampjes, de inklapbare tafel. Gasstel, koffiekan, scheerzeep, tandenborstel, Erdal schoensmeer: het ligt er allemaal nog in zoals bij vertrek, decennia geleden. Jaap Schönfeld Wichers en Mia Nijland nemen even weer plaats in de compleet gerenoveerde Kueklkoare.
De eigenaren en hun hulptroepen kunnen trots zijn op wat gerealiseerd is: een bijzonder rijdend stuk Rijssense historie is van de ondergang gered. De unieke Kueklkoare en de verhalen van Karel Schönfeld Wichers en zijn keuze voor vrije tijd in plaats van geld blijven ook in de toekomst tot de verbeelding spreken. En wie weet, worden er in de Kueklkoare nieuwe verhalen gemaakt…

Broers Schönfeld Wichers
In een hoek van het museum is een schrijvershoek ingericht, met Rijssense schrijvers en met wat over Rijssen geschreven is. Uiteraard nemen daar de gebroeders Schönfeld Wichers een belangrijke positie in. Karel als schrijver van onder andere het Woordenboek Rijssens dialect en Raejsbreewe oet de Kueklkoare en Herman, onder het pseudoniem Belcampo, schreef De zwerftocht van Belcampo en Verhalen van Belcampo, met onder andere de novelle Het grote gebeuren. Hier stond al een kop van Karel Schönfeld-Wichers.
De bibliotheek in Rijssen was in het bezit van het borstbeeld van Herman Pieter Schönfeld-Wichers. Dat beeld draagt Annelies Kremer van Bibliotheek Rijssen-Holten zaterdagmiddag over aan het Rijssens Museum. In het bijzijn van de zoon van Belcampo, Jaap, wordt het doek van het borstbeeld getrokken.
Museumdirecteur Gerrit Dannenberg is er blij mee. “De bibliotheek heeft ons de gelegenheid gegeven de twee broers weer bij elkaar te brengen.” Zoon Jaap vindt overigens het beeld van zijn oom beter lijken dan het beeld van zijn vader. Dannenberg benadrukt dat dat voor het Rijssens Museum geen probleem: “Wij geven bij dit borstbeeld wel aan dat hier Belcampo bedoeld is.”

Na de presentatie van de Kueklkoare en de overdracht van het borstbeeld van Belcampo kunnen er nog reisdia’s van Karel bekeken worden; foto’s die hij maakte op zijn reizen met de Kueklkoare door Europa.

Presentatie restauratie en rondreis van de Kueklkoare

 

 

Op de drempel van de Maand van de Geschiedenis presenteren wij de restauratie en bijzondere reis van de Kueklkoare. 

Benieuwd naar het verhaal rondom de restauratie en de reis van de Kueklkoare en hoe deze er nu uitziet? Kom dan zaterdag 30 september a.s. naar de ‘Koffiehook’ bij het Rijssens Museum. De zoon van Belcampo, Jaap Schönfeld Wichers, zal hier ook bij aanwezig zijn.

Programma:
15.40u. Inloop met koffie/thee
16.00u. Presentatie van de restauratie van de Kueklkoare door Arend ten Brinke. Gevolgd door dia’s die Karel zelf maakte op zijn reizen met de Kueklkoare.
16.25u. Bekijken van de gerestaureerde Kueklkoare met een korte uitleg van de restaurateurs.
16.45u. Overdracht van het beeld van Belcampo en de “hereniging” van de gebroeders Schönfeld Wichers.

 

Aanmelden:

Wilt u deze bijzondere presentatie bijwonen? Meld u aan op info@rijssensmuseum.nl onder vermelding van Kueklkoare. De entree is gratis.

Veel objecten van Karel Schönfeld Wichers in het Rijssens Museum

We hebben veel zaken van Karel Schönfeld Wichers in ons museum: zijn Rijssense woordenboeken, de 3D-fotomachine in de Achterkamer, zijn borstbeeld, maar ook de dia’s die hij maakte op zijn reizen met de Kueklkoare. Deze eerste camper in Nederland is helemaal gerestaureerd door drie vrienden: Lense Bakker, Wim Bruggink en Arend ten Brinke. De Kueklkoare – en zeg vooral geen Kukelkoare, want kuekln is echt heel wat anders dan kukelen – is totaal gerestaureerd en ziet eruit als nieuw.

 

Meer informatie

artikel over Belcampo (Naarden, 21 juli 1902 – Groningen, 2 januari 1990)

artikel over Belcampo uit  ”Arts & Auto”.
Tekst: Nico Keuning.

Gezegend met een levendige fantasie

     

https://content.yudu.com/web/1r3p1/0A23bat/AA2309/html/index.html?page=48&origin=reader

 

 

De Walkerk, bakermat van Reformatorisch Rijssen

De Walkerk vroeger.

Bakermat van Reformatorisch Rijssen was jarenlang verstopt, nu wordt de toren van de Walkerk hersteld: ‘Dit willen we graag’

Lange tijd zat de Walkerk verstopt tussen de winkelpanden. Maar sinds de sloop van Walstraat 38 is de kerk weer te zien en dus wordt hij in ere hersteld. Nu is het tijd voor de toren, vindt Sander Haase van de SGP.

Dagblad Tubantia, Yvet Maassen 

Het is niet zomaar een kerk. De Walkerk is de bakermat van de reformatorische gemeenschap in Rijssen. „Uit deze kerk zijn uiteindelijk weer drie andere kerken ontstaan”, legt Haase uit in de gemeenteraad. Een daarvan is het grote de Noorderkerk.

Ook de bouw van de voormalige kerk is bijzonder. Het is de enige kerk in Rijssen met een zadeldak. Haase: „De kerk is er nog en hij staat er nog. Hij is grotendeels intact, alleen de toren nog niet. Daarom willen we die ook graag herstellen.”

Ingesloten door meubelzaken

De Walkerk is gebouwd in 1924 en sinds de jaren 50 niet meer in gebruik als gebedshuis. Lange tijd werd het pand ingesloten door de meubelzaken van de familie Lohuis en later Otten. Het werd gebruikt als magazijn en winkelruimte. Sinds de omliggende panden zijn gesloopt en vervangen door een appartementencomplex, kun je de kerktoren weer vanaf de straatkant zien.

Recentelijk is de gevel van de kerk hersteld dankzij subsidie van de Provincie Overijssel. In de motie van de SGP vraagt raadslid Sander Haase – gesteund door de gehele raad – het College van B en W om ook werk te maken van de toren. Het gemeentebestuur wordt gevraagd om in goed overleg met de eigenaar subsidiemogelijkheden te zoeken. Ook wil Haase dat er wordt gekeken of vakschool de Bouwgilde aaneen bijdrage aan de restauratie kan leveren.

Wessels Wonen gaat kerk gebruiken

Wethouder Erik Wessels vertelt dat hij afgelopen jaar bezig is geweest met de subsidiemogelijkheden voor restauratie van de historische kerk. „Aan de achterzijde is dat nu ook gebeurd, maar daarmee is het nog niet klaar. Nu de toren nog.”

Wessels Wonen is momenteel de eigenaar en maakt van de voormalige kerk en wil het gebruiken als toonzaal en de kerkelementen in de ruimte herstellen.

 

Enterse Zomp wil nieuw botenhuis bij de Pelmolen in Rijssen

Enterse Zomp wil nieuw botenhuis bij de Pelmolen in Rijssen

Tekst en foto’s: Regionale Stichting Enterse Zomp

RIJSSEN – De oude botenloods voor de Enterse Zomp aan het haventje bij de Pelmolen is hard aan vervanging toe. De Regionale Stichting Enterse Zomp (RSEZ) maakt van de gelegenheid gebruik om er een nieuwe botenhuis neer te zetten waarmee de historische attractie de komende jaren vooruit kan.

Er ligt al een uitgewerkt plan en de maquette geeft een helder beeld van wat de RSEZ voor ogen staat. Nijhoff architecten uit Wierden tekende voor het ontwerp dat voorziet in een ruimere ligplaats voor de zomp en extra ruimten voor een keuken, toilet, bergkasten en een extra ligplaats voor een sloep. Het geheel wordt uitgevoerd in een bouwstijl die naadloos aansluit bij de historische Pelmolen. Ook de huidige zomp, de Regt door Zee, is aan het einde van haar bestaan gekomen en zal worden vervangen door een nieuwe zomp die door de RSEZ op de Enterse Waarf in eigen beheer en uit eigen middelen zal worden gebouwd.

Platbodem

De RSEZ heeft als missie om de geschiedenis van de Regge en de zompvaart zichtbaar te maken voor een groot publiek. Dat gebeurt door te laten zien hoe eeuwenlang gevaren is op plaatsen waar eigenlijk niet gevaren kan worden. Het is dan ook niet voor niets dat de Enterse Zomp een platbodem is. De ontbrekende kiel maakt ondiep water bevaarbaar voor dit Enterse vaartuig. De geschiedenis van het transport in Twente is nauw verweven met de inwoners van Rijssen. Over de Regge voerden de zompen de jutebalen aan voor de jutefabriek van Ter Horst. Het eindproduct, de jutezakken, werd met per zomp afgevoerd naar elders.

Slingerend

Een ander doel is te laten zien hoe door de eeuwen heen met water is omgegaan. De Regge is altijd van groot belang geweest voor de hele regio. Het overtollige water werd via de Regge afgevoerd en de rivier was altijd een drager van de economie, maar ook van de ecologie in het stroomgebied. De Regge heeft inmiddels verschillende ingrepen ondergaan in tijden waarin de inzichten af en toe sterk veranderden. In het verleden zijn veel bochten uit de rivier gehaald, terwijl de waterschappen de laatste jaren de Regge weer de oorspronkelijke slingerende loop hebben teruggegeven.

De RSEZ maakt vaartochten over de Regge vanaf het Exoo in Wieden tot Hellendoorn en laat jong en oud kennis maken met de prachtige natuur langs de meanderende rivier. Het Waterschap Vechtstromen is vele jaren bezig geweest om de Regge weer door het landschap te laten slingeren als vanouds. Er is rekening gehouden met vele belangen. De landbouwsector en de natuur hebben nu voldoende water. De waterkwaliteit is goed en er is nieuwe natuur ontstaan waarvan ook recreanten profiteren.

Volmaakte eenheid

De RSEZ heeft het plan voor het nieuwe botenhuis voorgelegd aan de gemeente Rijssen-Holten. Er is een uitgebreid boekwerk beschikbaar met alle benodigde informatie. De geluiden uit het gemeentehuis van Rijssen-Holten zijn tot op heden positief van toon. Niet echt verwonderlijk, want in dit project komen toerisme, natuur, recreatie en educatie tot een volmaakte eenheid.

Vrije vaarten

De komende zomermaanden kan van maandag tot en met vrijdag ook zonder reserveren vaarten worden gemaakt de zomp vanaf de Pelmolen. Voor vaarten op zaterdag moet via de website wél gereserveerd worden.

De Enterse Zomp in de haven bij de Pelmolen. Het nieuwe botenhuis komt rechts onderin aan de rechteroever van het haventje.
De Enterse Zomp vaart door nu weer sterk meanderende Regge. De extra bochten geven meer ruimte om water vast te houden en de natuur kan zich nog meer ontwikkelen.

 

Nieuwe treinenloods voor het Rijssens Leemspoor

Het dak van de nieuwe treinenloods van het Rijssens Leemspoor is dicht

RIJSSEN – Het dak van de nieuwe treinenloods aan de Arend Baanstraat is dicht, op een klein stukje aan de voorkant na. Voorzitter Gerrit Averesch en zijn vrijwilligers zijn er al geruime tijd mee bezig geweest. Bij nadering van de stijlvolle locomotiefstalling liggen her den der materialen, maar dat komt om er nog volop gewerkt wordt. Het publiek dat met het leemsmalspoor mee kan rijden, wordt aan de Markeloseweg verderop ontvangen.

Stoom

Het dak van de nieuwe treinenloods werd afgelopen weekend dicht gemaakt. De nok heeft in het midden een verhoogd gedeelte dat nu aan weerszijden afgesloten is met ramen. “Normaal gesproken blijft dat open, zodat de stoom en andere gassen daardoor kunnen ontsnappen,” zegt Averesch. Hij heeft een groot deel van de bouwwerkzaamheden zelf gedaan. Dat relativeert hij meteen, “want zonder onze vrijwilligers kunnen we zoiets niet maken. Het is heel mooi als je een muur kunt metselen, maar daar ben je er niet mee. Je hebt ook een steiger nodig, anders wordt het niet wat. En ga zo maar door. Gelukkig hebben wij daar onze vrijwilligers voor en daar kun je niet zonder. Wat er nu staat hebben we met ons allen gedaan.”

Industriële geschiedenis

Naast alle bouwwerkzaamheden is er ook nog het technisch onderhoud van het rijdend materieel en op ingeplande dagen wordt ook volop gereden. Het Rijssens Leemspoor is een populaire toeristische attractie. Niet alleen de locomotieven met de wagons zijn een rit door het bos waard, maar ook de geschiedenis van het smalspoor én de achtergronden van de Rijssense baksteenindustrie, waaruit het Rijssens Leemspoor is ontstaan, komen aan de orde. Kinderen én volwassenen komen zodoende op een speelse manier, in het echt, in aanraking met een interessante periode uit de industriële geschiedenis.

Traverse

De nieuwe loods zal gebruikt worden om er materieel in te stallen dat niet elke week gebruikt wordt, maar dat toch een droge plek nodig heeft. Rechts voor de loods is een draaischijf in aanbouw. “Maar de treinen zetten we in de loods met een zogenaamde traverse,” legt Averesch uit. Hij tekent het voor. “In de loods liggen zes sporen naast elkaar. Vóór de loods wordt een verdiepte sleuf van zes meter breed gegraven over de volle breedte van de loods. Daarover komt een soort brug te liggen met rails erop die je heen en weer kunt schuiven. Op die manier kun je de treinen voor het juiste spoor schuiven en naar binnen rijden. Dat is sneller gezegd dan gedaan, maar dat geldt voor alles wat we hier met onze mensen doen. Velen hebben overdag gewoon hun werk en dan blijven er niet altijd zeeën van tijd over om hier te zijn.”

Stoomwals

Op het terrein tussen de nieuwe loods en de voormalige blokhut van Scouting Niej Begin staat een kolossale antieke stoomwals. “Een mooie blikvanger van ruim 100 jaar oud. Hebben we in langdurige bruikleen en past hier goed, omdat het werken met stoom ook bij het leemspoor hoort.” Achter de blokhut staat een volledig gerestaureerde excavateur waarmee vroeger de leem uit de leemkuilen werd gegraven.

Maquette

De blokhut zelf is ook onderdeel van het grote plan. “Als je tijdens de wintermaanden niet buiten kunt zijn, dan werken we binnen verder,” legt Averesch uit. In de voor expositie bestemde ruimte staat al een nieuw onderstel waarop een smalspoormaquette komt, zodat je die op een comfortabele manier kunt bekijken. Verder komt er een filmzaaltje. “Er is nog heel wat te doen,” zegt Averesch, “maar met een vrijwilligersorganisatie kun je geen termijnen noemen waarbinnen iets af moet zijn. Je bent afhankelijk van je vrijwilligers en die moeten – net als ik – ook soms andere werk doen in de persoonlijke en huiselijke sfeer en dat gaat natuurlijk voor. Ik krijg vaak de vraag wanneer alles klaar is. Dan zeg ik: na het weekend. Maar ik noem er geen datum bij,” knipoogt hij.

De nieuwe locomotievenloods van het Rijssens Leemspoor aan de Arend Baanstraat.
De blokhut waarin eertijds Scouting Niej Begin zat is nu onderdeel van het grote plan van het Rijssens Leemspoor. Er komt een expositieruimte en filmzaal. Voor de blokhut staat een stoomwals van honderd jaar oud.
Gerrit Averesch in de blokhut bij de stellage waarop de leemspoormaquette komt.
Voorzitter Gerrit Averesch van het Rijssens Leemspoor in de nieuwe hal. Het dak is dicht en voorzien van ramen, zodat het weer geen invloed heeft op het materieel binnen. Foto: Jan Joost
Stoomwals van honderd jaar oud.
Tekening van de nieuwe loods ontworpen door BDC Architecten.

Doemspiekers, over Zoompen en nieuwe toeristische attractie

 INNOVATIEF ONTDEK EN DOE-CENTRUM bij DE WAARF, Werfstraat 19, 7468 GG ENTER

 

Gerrit Kraa
(Tubantia juni 2023)