Een verhaal over erfgoedmuseum Wagenmakerij Langenhof, Rijssensestraat, 7642 NM Wierden
Ook te beluisteren via Spotify met behulp van onderstaande QR-code.
Tubantia 03-03-2022.
Negen Stolpersteine in de stoep voor Elsenerstraat 72 herinneren er sinds woensdag aan dat op deze plek negen in de Tweede Wereldoorlog omgebrachte Rijssenaren van Joodse origine woonden. “Vader Ies overleefde als enige”.
De hond klemt z’n snuit tegen de ruit van huisnummer 64. Wat een drukte in de anders zo rustige Elsenerstraat in Rijssen. Een weg die eigenlijk best Ies de Langestraat zou mogen heten. Naar wellicht de bekendste bewoner van de straat, de in 1995 overleden oud-middenstander van Joodse oorsprong. Hij overleefde als enige van zijn familie de Duitse vernietigingskampen.
Daarom worden deze woensdagmiddag onder grote belangstelling negen Stolpersteine gelegd voor de gezinsleden die in 1943 in Auschwitz en Sobibor vermoord werden. Een stoet met genodigden voor de ceremonie houdt om 13.45 uur stil om bloemen te leggen bij de zijmuur, het enige dat nog resteert van de Joodse synagoge. Dit gebeurt ter nagedachtenis van de Holocaustslachtoffers.
De Reggestad kende voor de Tweede Wereldoorlog een aanzienlijke Joodse gemeenschap. Praktisch allemaal werden ze weggevoerd en omgebracht door de Duitse bezetter. „Dit kwam ook doordat de toenmalige burgemeester van Rijssen, Wijnand Zeeuw, in 1941 al hun 135 namen doorgaf aan de nazi’s”, vertelt Irma Goossen, secretaris van de Stichting Stolpersteine Rijssen. Alleen Ies de Lange, Bertha Spanjar en haar zoon Leo keerden in 1945 terug naar Rijssen.
De bevrijding zorgde voor feestelijke taferelen in het stadje. Het rood-wit-blauw wapperde weer fier. Voor Ies de Lange, die het kamp Auschwitz-Berkenau overleefde, viel er na een barre tocht door heel Europa niets te vieren bij z’n thuiskomst. Dat vertelt dochter Eva de Lange – ze is uit z’n latere, tweede huwelijk – bij de plechtigheid in een imponerende toespraak. Hij had zijn vrouw Leah en zijn vier kinderen Eva, Levie, Heiltje en Aron verloren, alsmede vier leden van z’n schoonfamilie. Die woonden met z’n allen aan de Elsenerstraat 72, waarvoor nu de Stolpersteine zijn gelegd.
In het huis nestelde zich gedurende de oorlogsjaren een ander gezin. Het kostte veel moeite ze weg te krijgen, in de tussentijd moest Ies de Lange zich behelpen met een kamertje elders. Hij droeg volgens dochter Eva een zware last op z’n schouders. „Maar met mijn moeder Dina wist hij een succesvolle manufacturenzaak op te bouwen. Hij was jarenlang voorzitter van middenstandsvereniging Habi. Hij organiseerde ook de eerste editie van handelsbeurs Rijlito. Dat zegt wel iets over zijn veer- en levenskracht.”
Goossen concludeert tijdens de bijeenkomst dat momenteel vrijheid en vrede niet meer vanzelfsprekend zijn, na de Russische invasie van Oekraïne. „Daarom zijn onze gedachten vanmiddag ook bij de slachtoffers in dat land”, zegt ze.
Het is de verwachting van de stichting dat de komende zeven jaar zo’n 125 Stolpersteine in Rijssen gelegd zullen worden. Goossen: „Daarvan verwijzen er circa 106 naar Joodse oorlogsslachtoffers. De overige stenen worden later geplaatst en zijn voor de andere, omgebrachte Rijssenaren. Belangrijk voor het werk van onze organisatie is de spreuk ‘Een mens is pas vergeten als zijn of haar naam is vergeten’.”
Daarom moet volgens haar niet onopgemerkt blijven dat de vermoorde Joodse inwoners ooit gewoon konden leven als iedere andere Rijssenaar. „Kinderen speelden op straat, volwassenen deden boodschappen, bezochten de kroeg of maakten een praatje met hun buren. Dat verdween allemaal plotseling uit het plaatselijke straatbeeld en het keerde nooit terug. Deze gruwelijke les en dit onbeschrijfelijke leed leren ons dat je het verleden nooit moet verwaarlozen.”
Dat vindt ook Eva de Lange. „We zullen voortgaan om een betere wereld te maken”, besluit ze haar speech. Grande dame Shura Lipovsky vertolkt gedreven een Jiddisch lied. Tijdens een moment van stilte scheert een vliegtuig over en blijft een mobieltje tetteren. Het dagelijks leven hervat zich, maar de stoep voor Elsenerstraat 72 is een bijzondere plek geworden in Rijssen.
Met het onthullen van het naamschildje en de banner is de Kooperaatsie Rijssen officieel van start gegaan.
De handeling werd verricht door cultuurwethouder Ben Beens bij het Parkgebouw.
De Koöperaatsie is een samenwerkingsverband dat in eerste instantie de toeristische beziens- en bezoekwaardigheden van Rijssen met elkaar verbindt. Jan Bakker is de onafhankelijke voorzitter van de Koöperaatsie.
Bakker geeft leiding aan het bestuur waarin de samenwerkende instanties zijn vertegenwoordigd.
